Śloska (Ślozka) Michał (zm. 1667), drukarz lwowski.
Ur. prawdopodobnie w Wilnie lub Nowogródku, gdzie odziedziczył dwa kramy, był synem duchownego prawosławnego.
Ś. przyjechał w młodości do Lwowa, znając już rzemiosło drukarskie, jak sam wspominał, pod wpływem tamtejszego kupca Konstantego Medzapety. Ok. r. 1630 poślubił jego wychowanicę Barbarę, a 10 VIII 1633 został przyjęty do Bractwa Stauropigialnego. Pracował w drukarni tego Bractwa jako towarzysz drukarski, m.in. pod kierunkiem Andrzeja Skulskiego. Rozprowadzając druki brackie, często podróżował. W r. 1636 pracował przy wydaniu pierwszego wydrukowanego we Lwowie ruskiego Ewangeliarza, a Psałterz podpisał jako drukarz, chociaż nie miał jeszcze do tego uprawnień. W r. 1637 kupił polską oficynę drukarską pozostałą po zmarłym Janie Szelidze i jako jej właściciel prowadził w dalszym ciągu handel książkami. Katolicki arcybp lwowski Stanisław Grochowski zezwolił mu 5 VIII 1638 na używanie tytułu drukarza arcybiskupiego, a za jego wstawiennictwem król Władysław IV nadał Ś-ce 30 XII t.r. przywilej na druk książek polskich, łacińskich i cyrylickich; jeszcze t.r. ukazały się tu pierwsze łacińskie panegiryki. Również t.r. Ś. przyjął do spółki Skulskiego, który wniósł do drukarni czcionki i matryce ruskie; druki spółki podpisywał jednak tylko Ś. Uzyskany 9 V 1639 przywilej patriarchy konstantynopolitańskiego (zapewne Cyryla II Kontaresa), podpisany też przez prawosławnego metropolitę kijowskiego Piotra Mohiłę i władykę lwowskiego Jeremiasza Tysarowskiego, dopomógł Ś-ce umocnić swą pozycję wobec drukarni brackiej. T.r. wydał na cześć władyki lwowskiego panegiryk „Aurora na horyzoncie lwowskim świecąca”, z użyciem na karcie tytułowej formy krzyża zastrzeżonej zdaniem Konsystorza dla biskupów katolickich, w którym Tysarowski określony był jako «exarcha św. tronu apostolskiego konstantynopolitańskiego». Zapewne z tej przyczyny, na polecenie lwowskiego konsystorza katolickiego, Ś. musiał oddać wszystkie egzemplarze tego druku, które następnie zostały spalone. Konsystorz ponownie interweniował we wrześniu 1641 z powodu wydania przez Ś-ę, bez cenzury i podania nazwiska autora, druku „Indicans iudicia”.
Opublikowanie w r. 1639 przez oficynę Ś-i prawosławnej księgi liturgicznej (Apostoł) spotkało się z kontrakcją Bractwa Stauropigialnego; uzyskało ono cofnięcie w r. 1640 przywileju przez patriarchę, który polecił też metropolicie Mohile, by zakazał Ś-ce drukowania pism cyrylickich. Gdy w r. 1639 Bractwo Stauropigialne wytoczyło proces Skulskiemu (który umieścił swoje nazwisko na jednym z druków), zaprzestał on regulowania zobowiązań finansowych wobec Ś-i, w związku z czym został przez niego usunięty z drukarni. W procesach między obu drukarzami przed sądami miejskim i konsystorskim zapadły wyroki na korzyść Ś-i. Natomiast spór z Bractwem Stauropigialnym zakończył się 29 VI 1643 ugodą, w której Ś. zrzekł się przywileju na druk ksiąg cerkiewnych, zobowiązał się jednak tłoczyć książki w określonych w umowie formatach i nakładach pod firmą drukarni stauropigialnej, niemającej wtedy zarządcy. Dla Bractwa wydał m.in. w r. 1644 Ewangeliarz i Oktoich, a w r. 1651 Anfologion; często jednak zawyżał nakłady i nadwyżkę sam firmował. Dn. 14 XI 1645 arcybp lwowski Mikołaj Krasnowski potwierdził przywilej Ś-i. Wbrew żądaniom Mohiły, Ś. nie przedstawiał mu swoich wydawnictw do oceny, w dodatku dokonał przedruków ksiąg liturgicznych (Służebnika i Oktoichu) wydanych w drukarni Ławry Pieczerskiej, za co metropolita kijowski obłożył go 4 V 1646 klątwą. Nie wpłynęło to na aktywność Ś-i w stauropigii lwowskiej, a w styczniu r.n. został on nawet wysłany z delegacją Bractwa na pogrzeb Mohiły do Kijowa. Nie jest jasne, dlaczego w sierpniu 1651 na polecenie króla Jana Kazimierza drukarnia Ś-i miała być przekazana w inne ręce, nie zostało to jednak zrealizowane. Ś. t.r. przestał drukować dla Bractwa Stauropigialnego. W l. pięćdziesiątych opublikował w swej drukarni zaledwie kilka drobnych panegiryków oraz drugie wydanie (dedykowane Janowi Kazimierzowi) historii cudownego obrazu Matki Boskiej Chełmskiej „Phoenix iterato redivivus” Jakuba Suszy (Lw. 1653). W maju 1656 został Ś. wybrany do grona czterech starszych Bractwa Stauropigialnego i w l. 1654 i 1658 był przez nie wysyłany do Warszawy. W maju 1659 pojechał do Kijowa, by w imieniu Bractwa poskarżyć się metropolicie Dionizemu Bałabanowi na ucisk nacji ruskiej przez magistrat lwowski. W r. 1664 został ponownie wybrany do grona czterech starszych Bractwa Stauropigialnego.
Drukarnia Ś-i wydała co najmniej 42 tytuły, w tym nie mniej niż 25 druków polskich i łacińskich. Jego druki cyrylickie ilustrował wybitny ruski drzeworytnik, mnich Ilja. W pierwszym okresie działalności Ś. wydrukował m.in. dziełko filozoficzne Marka Korony „Directorium…” (Lw. 1639) oraz pracę heraldyczną Szymona Okolskiego „Chioviensium et Czerniechoviensium episcoporum […] Catholicae Ecclesiae Romanae ordo et numerus descriptus” (Lw. 1646). Po przejściowym kryzysie z l. pięćdziesiątych zintensyfikował działalność, wydając prawosławne księgi liturgiczne (Triodion Postny, Triodion Kwietny, Ewangeliarz, Apostoł, Psałterz), a także dzieła Joannicjusza Galatowskiego „Ključ razumenija” (Lw. 1663, 1665, trzecie wydanie z r. 1665 po rumuńsku) i „Niebo novoje” (1665, przedr. po t.r.). Majątek Ś-i szacowany był w r. 1656 na 30 tys. zł. Zachowały się dwie książki z autografem Ś-i: Apostoł z r. 1639, podarowany przez niego cerkwi Podwyższenia Krzyża Świętego w Łucku (obecnie w Wołyńskim Muz. Krajoznawczym w Łucku) i Triodion Kwietny (Triod’ Cvytna) z r. 1642 (w Lwowskiej Narodowej Naukowej Bibliotece Ukrainy im. W. Stefanyka). Ś. zmarł pod koniec kwietnia 1667. Z powodu klątwy (z r. 1646) rodzina nie mogła go pochować i dopiero po dwóch tygodniach udało się uzyskać cofnięcie klątwy przez metropolitę kijowskiego Antoniego Winnickiego.
W małżeństwie z Barbarą miał Ś. synów: Jakuba (zm. 1664) i Jana (Iwana) oraz córki: Barbarę, zamężną za Stefanem Pawłowiczem (Ławryszewiczem) i Zofię, żonę lwowskiego kupca Mikołaja Dymitrowicza. Spadkobiercy prowadzili drukarnię do r. 1670; sprzedali t.r. część cyrylicką Bractwu Stauropigialnemu, a część łacińską Jakubowi Mościckiemu.
Kataloh kyrylyčnych starodrukiv Lvivs’koï naukovoï biblioteky im. V. Stefanyka, L’viv 2000 III 3—4, 7—127; Słown. pracowników książki pol.; — Aleksandrowyč V., Novovidnajdeni džerelni materialy do biohrafiї lvivs’koho drukarja Mychajla Sl’ozky, w: Visnyk L’vivs’koho Universytetu, S. knyhoznavstvo, bibliotekoznavstvo ta informacijni technolohiї, L’viv 2007 II 172—91; Bober A. W. Historia drukarń i stowarzyszeń drukarskich we Lwowie, Lw. 1926 s. 8—9; Drukarze dawnej Pol., z. 6 (bibliogr.); Isaevič J. D., Izdatel’skaja dejatelnost’ Lvovskogo bratstva v XVI—XVIII vekach, w: Issledovanija i Materialy, Moskva 1962 VII; tenże, Krug čitatel’skich interesov gorodskogo naselenija Ukraïny w XVI—XVII vv., w: Fedorovskie čtienija 1976, Moskva 1978 s. 74—5; tenże, Preemniki pervopećatnika, Moskva 1981; tenże, Tipografija Michaila Sljozki i jejo rol w mežslavjanskich kul’turnych svjazjach, w: Fedorovskie čtenija 1973, Moskva 1976 s. 42—59; tenże, Ukraїns’ke knyhovydannia: vytoky, rozvytok, problemy, L’viv 2002; Isaevič J. D., Koljada H.I., Drukars’ka sprava na zachidnoukraїns’kych zemljach (XVI—XVIII st.), w: Knyha i drukarstvo na Ukraїni, Kyїv 1964 s. 58—9; Kahanov I.J., Ukraїns’ka knyha kincja XVI—XVII stolit’. Narysy z istoriї knyhy, Charkiv 1959 s. 23—4; Maksymenko F.P., Kyrylyčni starodruky ukraїns’kych drukaren’ ščo zberihajut’sja u lvivs’kych zbirkach (1574—1800), L’viv 1975 s. 30—2; Maslov S.I., Drukarstvo na Ukraïni w XVI—XVIII st., w: Bibliolohični visti, Kyïv 1924 cz. 1—3; tenże, Ukraïns’ka drukovana knyha XVI—XVIII st., Kyïv 1925 s. 12—14; Ohijenko L., Istorija ukraїns’koho drukarstva, L’viv 1925 I (bibliogr.); Rosoveckaja T. N., Ob otraženii nacional’no-osvoboditelnoj bor’by w chudožestvennom oformleniji ukrainskoj staropečatnoj knigi XVII v. (na materiale dvuch izdanij Michaila Slezki), w: Fedorovskie čtienija 1980, Moskva 1984 s. 86—92; taż, Rasprostranenie izdanij l’vovskogo tipografa Michajla Slezki na Ukraine v XVII — pervoj polovine XIX v., w: Vsesojuznaja naučnaja konferencija „Kniga w Rossii do serediny XIX veka”, Leningrad 1985 s. 34—5; Różycki E., Książka polska i księgozbiory we Lwowie w epoce renesansu i baroku, Wr. 1994 s. 50—61; tenże, O drukarni Jakuba Mościckiego 1670—1674, „Roczniki Bibliot.” R. 24: 1980 s. 4—6; tenże, Związki Lwowa z Krakowem w dziedzinie produkcji i rozpowszechniania książek od XV do XVII wieku, „Biul. B. Jag.” R. 37: 1987 s. 119—20, 129; Sribnyj F., Studiї nad organizacijeju L’vivs’koї Stavropihiї vid kincja XVI do polovyny XVII st, „Zapysky Naukovoho Tovarystva im. Ševčenki” T. 11: 1912 s. 19, 22, T. 115: 1913 s. 44; Sviencickyj I. S., Počatky knyhopečatanja na zemliach Ukraїny, Žovkva 1924 s. 54, 58, 65; Zapasko J. P., Mystectvo knyhy na Ukraïni v XVI—XVIII st., L’viv 1971 s. 180—1, 195; — Arch. Jugo-Zap. Rossii, X, XII; Isajevyč J.D., Džerela z istoriï ukraïns’koï kul’tury doby feodalizmu XVI—XVIII st., Kyïv 1972 s. 112; Peršodrukar Ivan Fedorov ta joho poslidovnyky na Ukraïni (XVI — perša polovyna XVII st.). Zbirnyk dokumentiv, Kyïv 1975 s. 154, 159—69, 174—85, 191—5, 197—8, 200—16, 220—3, 227—41, 246—54.
Wołodymyr Aleksandrowycz